een pijnkamer en een gouden eeuw: het stadhuis van weesp is 250
Weesp, dinsdag, 3 februari 2026.
Het stadhuis van Weesp bestaat 250 jaar. Gebouwd in 1776 om te imponeren, is het nog steeds in gebruik. Architect Jacob Otten Husly liet het ontwerpen in neoclassicistische stijl, geïnspireerd op het Paleis op de Dam. Weesp was rijk dankzij de jeneverhandel. Die rijkdom bleef zichtbaar in gouden lambriseringen en Weenser porselein. Het gebouw had een kerker met twee cellen. Daarnaast lag de pijnkamer, waar verdachten gefolterd konden worden. Historicus Christian Pfeiffer noemt het een hypermodern gebouw. Alles was ingericht om macht te tonen. Tot in de twintigste eeuw zat de gemeentepolitie in de kelder. Het stadhuis is sinds 1954 een beschermd monument. Vandaag wordt herdacht. De vraag is of het de komende 250 jaar nog steeds het hart van het bestuur zal zijn.
een erfenis van macht en intimidatie
Het stadhuis van Weesp werd in 1776 gebouwd als een machtsstatement van een opkomende handelsstad [1]. Ontworpen door architect Jacob Otten Husly in neoclassicistische stijl, diende het zowel als bestuurszetel als rechtbank [2]. Het gebouw was geïnspireerd op het Paleis op de Dam in Amsterdam, maar onderscheidde zich door functionele kracht [3]. Met zijn luxe afwerking en ambitieuze architectuur wilde Weesp indruk maken op zakenpartners uit Amsterdam en Utrecht [1]. De rijkdom kwam voornamelijk uit de jeneverhandel, die de stad in de achttiende eeuw florerend maakte [2].
gerechtigheid in de schaduw van het paleis
In de achttiende eeuw functioneerde het stadhuis ook als gerechtshof, waar ernstige misdaden werden behandeld [3]. Onder het gebouw bevonden zich twee kerkerzellen, lang gebruikt voor gevangenen [4]. Verdovend koude temperaturen en beperkt eten braken snel het moreel van gevangenen [2]. Indien getuigenissen ontbraken, kon de pijnkamer worden ingezet om verdachten te dwingen praten [3]. Deze praktijken reflecteren de strenge justitiële normen van die tijd, waar foltering juridisch toegestaan was [4]. Openbare executies vonden plaats op het plein voor het stadhuis, vaak met geseling of wurging als straf [3].
van folterkamer tot gemeentevaders
Vandaag is de oude vroedschapkamer, waar burgemeesters en schepenen samenkwamen, ingericht als museumruimte [2]. Het originele interieur is grotendeels intact gebleven, inclusief gouden lambriseringen en zeldzaam Weenser porselein [3]. Dit porselein wordt beschouwd als het eerste en meest exclusieve porselein van Nederland [2]. Hoewel het stadhuis geen alledaags bestuur meer herbergt, wordt het nog steeds gebruikt voor formele raadsvergaderingen [3]. De continuïteit benadrukt de levende geschiedenis van het pand, waarin het verleden actief wordt herdacht [1].
toekomst in het teken van erfgoedbehoud
Tijdens een ceremoniële vergadering op 3 februari 2026 riep de bestuurscommissie het college van burgemeester en wethouders op het stadhuis te behouden als bestuurlijk centrum [4]. Het gebouw is sinds 1954 een beschermd rijksmonument en staat in de nationale top 100 van bijzondere bouwwerken [2]. Architectuurhistoricus Pieter Vlaardingerbroek noemt het “het mooiste stadhuis van Amsterdam”, verwijzend naar zijn esthetische superioriteit [3]. De oproep onderstreept de emotionele en institutionele binding aan het pand, dat niet mag worden gemusealiseerd maar levend moet blijven [3].