consumentenvertrouwen stort in door oorlogsschok
Den Haag, donderdag, 23 april 2026.
Het consumentenvertrouwen in Nederland is in april 2026 gezakt naar -44, de op één na grootste daling sinds 1986. Deze plotselinge malaise volgt op het escalerende conflict in het Midden-Oosten, dat ernstige zorgen creëert over energieprijzen en inflatie. Hoewel huishoudens hun persoonlijke financiën nog relatief stabiel ervaren, daalt de koopbereidheid sterk. Economen wijzen erop dat dit verlies van vertrouwen geen directe voorspeller van economische krimp is, maar wel een teken van toenemende economische onzekerheid. De situatie lijkt op april 2020, hoewel de fundamentele economische onderbouwing, zoals een strakke arbeidsmarkt, momenteel sterker is.
consumentenvertrouwen stort in door oorlogsschok
Het consumentenvertrouwen in Nederland is in april 2026 gezakt naar -44, de op één na grootste daling sinds 1986 [1]. Deze plotselinge malaise volgt op het escalerende conflict in het Midden-Oosten, dat ernstige zorgen creëert over energieprijzen en inflatie [1]. Hoewel huishoudens hun persoonlijke financiën nog relatief stabiel ervaren, daalt de koopbereidheid sterk [2]. Economen wijzen erop dat dit verlies van vertrouwen geen directe voorspeller van economische krimp is, maar wel een teken van toenemende economische onzekerheid [2]. De situatie lijkt op april 2020, hoewel de fundamentele economische onderbouwing, zoals een strakke arbeidsmarkt, momenteel sterker is [2].
energiecrisis en consumentenstemming
De oorlog in het Midden-Oosten heeft geleid tot een blokkering van de Straat van Hormuz, een cruciale route voor olie- en gastransport [1]. Hierdoor zijn de energieprijzen gestegen, wat consumenten direct voelen aan de pomp [1]. De prijzen voor diesel en benzine zijn tot recordhoogtes geklommen [1]. Volgens het CBS is het consumentenvertrouwen gedaald van -30 in maart naar -44 in april 2026 [1]. Dit is de op één na grootste daling sinds de start van de metingen in april 1986, alleen in april 2020 was de daling groter [1].
koopgedrag onder druk
De koopbereidheid van Nederlanders is in april 2026 gedaald naar -26, vergeleken met -15 in maart [1]. Slechts één keer eerder was deze daling groter, namelijk in april 2020 [1]. Mensen vinden de tijd ongunstig voor grote aankopen vanwege de economische onzekerheid [1]. Toch blijft een groot deel van de bevolking geld uitgeven, wat wijst op weerstand in de binnenlandse consumptie [2]. Volgens CBS-econoom Frank Notten hangt dit samen met stabiele arbeidsmarktcijfers en relatief stabiele persoonlijke financiën [2].
bedrijven passen strategie aan
Bedrijven nemen de economische onrust serieus. Ruim 70 procent van de Nederlandse bestuurders en commissarissen verwacht dat de economie in 2026-2027 zal verslechteren [3]. Ongeveer 73 procent geeft aan dat geopolitieke ontwikkelingen invloed hebben op hun strategie [3]. Van hen heeft 40 procent al concrete maatregelen genomen, zoals prijsverhogingen of een aannamestop [3]. Sectoren zoals transport, chemie en bouw staan onder grote druk vanwege stijgende energie- en transportkosten [4].
overheidsreactie en sectorale druk
Het kabinet heeft het Landelijk Crisesplan Olie geactiveerd om de economische impact van het conflict te beperken [5]. Brancheorganisaties zoals VNO-NCW en MKB-Nederland pleiten voor snellere invoering van maatregelen, zoals vermindering van de vrachtwagenheffing en liquiditeitssteun voor getroffen bedrijven [5]. Ze waarschuwen dat tijdelijke crisismaatregelen niet gefinancierd mogen worden via ingrepen in het structurele verdienvermogen [5]. De federaties benadrukken dat de energiecrisis vooral zware gevolgen heeft voor energie-intensieve sectoren [5].
langetermijneffecten en economische risico’s
Volgens Allianz Trade wordt in 2026 wereldwijd verwacht dat er 15.000 extra faillissementen plaatsvinden als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten [4]. In Nederland zelf stonden faillissementen in 2024 op een piek (+35%), gevolgd door een herstel van -15% in 2025 [4]. Voor 2026 wordt een stijging van 6% verwacht [4]. Expert Johan Geeroms noemt de huidige oliecrisis de derde grote energieschok in zes jaar en de grootste ooit met een productiedaling van 10 miljoen vaten per dag [4]. Oliefutures liggen 25 hoger dan pre-oorlogsniveau [4].
internationale impact en beleidsuitdagingen
De internationale economische impact is aanzienlijk. Het IMF verwacht dat de mondiale groei in 2026 daalt naar 3,1%, een daling van 0,2 procentpunt ten opzichte van eerdere ramingen [6]. Europa, als netto-invoerder van fossiele brandstoffen, staat voor een grote uitdaging [6]. Logistieke verstoringen in de Straat van Hormuz, de Rode Zee en het Suezkanaal leiden tot hogere transportkosten [6]. Het VBO-FEB benadrukt het belang van betaalbare energie en robuuste toeleveringsketens voor de concurrentiepositie van Europese bedrijven [6].
publieke perceptie en economische realiteit
Hoewel het vertrouwen in de economie sterk is gedaald, merken veel Nederlanders nog geen directe verslechtering in hun persoonlijke financiën [2]. Volgens onderzoek van KPMG maakt 70 procent van de burgers zich zorgen over het conflict tussen Israël, de VS en Iran [3]. Meer dan de helft heeft de afgelopen maand gespaard vanwege stijgende energiekosten, bijvoorbeeld door minder te rijden of de verwarming lager te zetten [3]. Econoom Jakob de Haan legt uit dat mensen hun koopgedrag pas aanpassen wanneer zij financiële verslechtering zelf ervaren [2].