Techreus versus tiener: de rechtbank en het verslavende ontwerp van YouTube en Instagram

2026-02-11 buitenland

Washington, woensdag, 11 februari 2026.
In Los Angeles is een historisch proces begonnen tegen Google en Meta. De aanklacht? YouTube en Instagram zijn bewust zo ontworpen dat jonge gebruikers er verslaafd aan raken. Centraal staat Kaley G.M., een 20-jarige vrouw die zegt dat haar leven werd verwoest door vroegtijdig gebruik van deze platforms. Vanaf zes jaar oud op YouTube, vanaf tien op Instagram. Wat volgde waren angst, lichaamsbeeldproblemen en suïcidale gedachten. Advocaat Mark Lanier noemt het ‘verslavende machines’. Hij vergeleekt het swipen met de hendel van een gokautomaat. Interne documenten tonen dat beide bedrijven precies wisten wat ze bouwden. Meta en Google ontkennen, maar moeten nu rekenschap afleggen. De uitspraak kan een precedent worden voor duizenden zaken wereldwijd. Het is niet meer alleen over tijd op de telefoon. Het is over opzet.

historisch proces in los angeles

In Los Angeles is op 11 februari 2026 een rechtszaak van start gegaan tegen Google en Meta. De aanklacht richt zich op het bewuste ontwerp van YouTube en Instagram als verslavende platforms voor kinderen [1]. De eiseres, de 20-jarige Kaley G.M., beweert dat haar vroege blootstelling aan deze platforms leidde tot ernstige mentale problemen, waaronder angst, lichaamsbeeldproblemen en suïcidale gedachten [2]. Haar advocaat, Mark Lanier, stelt dat beide bedrijven opzettelijk verslavende mechanismen implementeerden, vergelijkbaar met gokautomaten [3]. Dit proces wordt gezien als een mogelijke blauwdruk voor toekomstige zaken tegen socialemediabedrijven [4].

centrale rol van interne documenten

Advocaat Mark Lanier baseert zijn argumenten op interne documenten van Meta en Google [5]. Deze documenten tonen aan dat Meta wist dat het succes van Instagram onder tieners afhing van het werven van jongere gebruikers [6]. Ook Google zou intern vergelijkingen hebben gemaakt met casinotechnologieën om gebruikers langer te binden [7]. Een e-mail van Mark Zuckerberg uit 2015 eiste een stijging van 12% in de tijd die gebruikers doorbrachten op het platform [8]. Deze bewijstukken suggereren dat de bedrijven zich bewust waren van de potentiële schade, wat cruciaal is voor de aansprakelijkheidsclaim [9].

parallellen met de tabaksindustrie

Juridische analisten trekken parallellen met de zaken tegen de tabaksindustrie in de jaren negentig [10]. Toen werden fabrikanten vervolgd omdat ze de schadelijke effecten van roken bewust minimaliseerden [11]. Nu wordt beweerd dat Meta en Google dezelfde tactiek hanteren door het verslavende karakter van hun platforms te bagatelliseren [12]. Hoogleraar Elbert de Jong benadrukt dat de kernvraag is wat de bedrijven wisten over de risico’s en of ze actief hebben gekozen voor winst boven gebruikerswelzijn [13]. Deze juridische strategie is ontstaan na klokkenluider Frances Haugen, wiens gelekte documenten in 2021 lieten zien dat Meta de schadelijke effecten kende [14].

reactie van meta en google

Meta en Google ontkennen verantwoordelijk te zijn voor de psychische problemen van Kaley G.M. [15]. Volgens hun advocaten speelden andere factoren, zoals huiselijk geweld en emotioneel misbruik, een grotere rol in haar aandoening [16]. Ze beroepen zich op Sectie 230 van de Communications Decency Act, die hen beschermt tegen aansprakelijkheid voor gebruikersinhoud [17]. Echter, de aanklagers stellen dat dit recht niet van toepassing is op het bedrijfsmodel en algoritmes die bewust verslavend zijn ontworpen [18]. Beide bedrijven beweren dat ze zich inzetten voor veilige en gezonde ervaringen voor jonge gebruikers [19].

globale implicaties van de zaak

De uitspraak in deze zaak kan wereldwijde gevolgen hebben, met name voor de regulering van sociale media [20]. De Europese Commissie oordeelde op 19 januari 2026 dat TikTok’s ‘verslavende ontwerp’ leidt tot dwangmatig gedrag, wat een precedent schiep [21]. Ook namen Franse autoriteiten op 3 februari 2026 actie tegen X, wat aantoont dat Europa serieus bezig is met deze kwestie [22]. Kim van Sparrentak, Europees parlementslid, verklaarde dat Instagram en YouTube de verslavende scrollfunctie van TikTok hebben gekopieerd via Reels en Shorts [23]. Als Google en Meta schuldig worden bevonden, kunnen ze worden veroordeeld tot miljarden aan schadevergoedingen [24].

een bredere trend in techregulering

Dit proces past in een bredere trend van toenemende druk op Big Tech om verantwoording af te leggen [25]. Zoals eerder gemeld, lobbyen bedrijven als Google, Meta en Apple intensief tegen de Digital Fairness Act van de EU [26]. Die wet wil consumenten beschermen tegen verslavende designs en oneerlijke personalisatie [27]. Terwijl de techsector stelt dat betere handhaving voldoende is, vrezen critici dat zwakkere regels alleen de macht van grote bedrijven vergroten [28]. De uitkomst van de zaak in Los Angeles kan dus niet alleen juridische maar ook beleidsmatige gevolgen hebben, zowel in de VS als in Europa [29].

Bronnen

rechtszaak Google verslaving kinderen