ai wijst twee van eyck-schilderijen af als nep
Brugge, maandag, 9 februari 2026.
Twee schilderijen van Jan van Eyck, lang beschouwd als werk van de Vlaamse meester, blijken volgens een AI-analyse niet echt te zijn. Het Zwitserse bedrijf Art Recognition concludeert dat de Philadelphia-versie voor 91 procent en de Turijn-versie voor 86 procent niet door Van Eyck zijn geschilderd. Hoewel het mogelijk gaat om atelierwerken, zorgt dit voor onrust bij musea. Experts benadrukken dat AI een hulpmiddel is, maar menselijke expertise blijft cruciaal. Als de schilderijen toch vals zijn, dreigt miljoenen aan cultureel kapitaal en verzekeringswaarde verloren te gaan.
belgië en italië
In België en Italië groeit de twijfel over de echtheid van twee schilderijen toegeschreven aan Jan van Eyck. Beide werken, getiteld Sint-Franciscus ontvangt de stigmata, zijn momenteel tentoongesteld in het Philadelphia Museum of Art in de Verenigde Staten en de Musei Reali in Turijn, Italië [1]. Onderzoek van het Zwitserse bedrijf Art Recognition wijst erop dat beide schilderijen slechts met lage mate van zekerheid als echt kunnen worden beschouwd [2]. Dit brengt hun artistieke en economische waarde in gevaar.
ai-analyse toont lage zekerheid van authenticiteit
De AI-analyse van Art Recognition concludeert dat de versie in Philadelphia voor 91 procent niet is geschilderd door Jan van Eyck [1]. De versie in Turijn scoorde 86 procent kans op onechtheid [3]. Deze cijfers zijn gebaseerd op machine learning-modellen die patroonherkenning gebruiken in penseelvoering, kleurgebruik en lichtval [4]. Volgens CEO Carina Popovici van Art Recognition is de kans groot dat beide werken uit het atelier van Van Eyck komen, maar niet persoonlijk door hem geschilderd zijn [2].
deskundigen benadrukken rol van ateliers
Kunsthistoricus Noah Charney merkt op dat ateliers in de 15e eeuw vaak meerdere versies van een compositie produceerden onder supervisie van de meester [3]. “Als een werk uit Van Eycks atelier komt, betekent dat niet noodzakelijk dat hij ook daadwerkelijk alle aspecten ervan fysiek heeft geschilderd”, aldus Charney [3]. Till-Holger Borchert, oud-directeur van Musea Brugge, bevestigt dat de AI-resultaten aansluiten bij eerder geuite twijfels over de attributie [3]. Historisch gezien werden zulke duplicaten gebruikt voor educatieve doeleinden of als presentatie-exemplaren.
historische bezitsgeschiedenis biedt context
Beide schilderijen waren ooit eigendom van de Brugse edelman Anselm Adornes, die ze in 1470 vermeldde in zijn testament als “tavereel daerinne dat sinte Franciscus in potrature van meester Jans handt van Heyck ghemaect staet” [3]. Deze passage wijst expliciet op de hand van Van Eyck, wat de huidige twijfel compliceert [3]. Toch is het niet ongebruikelijk dat latere generaties werken toeschrijven aan beroemde namen, zelfs als zij slechts indirect betrokken waren [GPT]. De dubbele versie past binnen een breedere praktijk van atelierproductie in de late middeleeuwen.
grenzen van ai in kunstanalyse
Hoewel AI snel kan analyseren op basis van visuele patronen, heeft het beperkingen [4]. Restauraties, vervorming van verf en latere retouches kunnen de data vertekenen [1]. Eric Postma, hoogleraar Kunstmatige Intelligentie aan Tilburg University, benadrukt dat AI geen historische context begrijpt [4]. “Het algoritme reageert alleen op wat zichtbaar is”, verklaart hij [1]. Daarom dient AI als aanvulling op traditioneel onderzoek, niet als vervanging [4]. Menselijke expertise blijft essentieel bij definitieve authenticatiestatus.
financiële en culturele implicaties
Een officiële demotie van echte Van Eyck naar atelierwerk kan enorme financiële gevolgen hebben [2]. Schattingen suggereren dat de verzekeringswaarde met tientallen miljoenen euro’s kan dalen [alert! ‘geen exacte waardestating in bronnen’] . Musea in Philadelphia en Turijn hebben nog niet officieel gereageerd op de bevindingen [1]. Desondanks waarschuwt Postma: “Zie je als eigenaar je miljoenen in rook opgaan, dan kun je het beste kijken of je het tegendeel bewezen kunt krijgen” [2]. Cultureel kapitaal blijft aanwezig, ook zonder directe auteurschapstoekenning.
toekomst van kunstauthenticatie
Art Recognition heeft eerder succes gehad met het identificeren van vervalste werken van Rubens, Monet en Renoir [3]. Hun methode wordt steeds vaker ingezet door veilinghuizen en verzamelaars [3]. Toch blijft de technologie controversieel [4]. Een vergelijkbare AI-test in 2023 leverde tegenstrijdige resultaten op over het zogenoemde Brécy Tondo, toegeschreven aan Raphael [2]. Dit illustreert dat consistentie nog geen garantie is voor juistheid [2]. De sector erkent dat combinatie van technologie en vakmanschap de weg vooruit is [GPT].