oude wasrol met wilhelmus uit 1905 ontdekt op zolder van grammofoonmuseum

2026-04-20 binnenland

Nieuwleusen, maandag, 20 april 2026.
Bij toeval vond een vrijwilliger in Nieuwleusen een wasrol uit 1905 met het Wilhelmus. Het rolletje bevat een opname van de Koninklijke Militaire Kapel, gemaakt in een Parijse Pathé-studio onder leiding van Nicolaas Arie Bouwman. Experts noemen de vondst mogelijk een van de oudste nog bestaande registraties van het lied. De klank is rauw en blikkerig. Het eerste couplet klinkt in de opname als tuba-solo. Conservatoren draaien de rol niet meer om verdere slijtage te voorkomen. De muziek is digitaal vastgelegd en wordt in een tijdelijke tentoonstelling vanaf 25 april tot en met 31 mei 2026 getoond. Museumdirecteuren en verzamelaars benadrukken de historische waarde. Andere wasrollen in de collectie zijn grotendeels ongedocumenteerd. De ontdekking geeft nieuw inzicht in vroege opnamepraktijken en in hoe het Wilhelmus rond 1900 in officiële settings klonk, toen het nog niet het officiële volkslied van Nederland was.

plaats en vondst

In Nieuwleusen, gemeente Dalfsen (Overijssel), trof een vrijwilliger een Pathé-wasrol met daarop een opname van het Wilhelmus uit 1905 aan op de zolder van het Nationaal Grammofoonmuseum. De vondst kwam aan het licht bij het sorteren van een grote, grotendeels ongedocumenteerde collectie wasrollen die het museum bewaart. Regionale en landelijke media meldden de ontdekking op 20 april 2026 en beschreven het rolletje als een zeldzaam artefact uit de begintijd van geluidsopname. [1][2][3]

wat de opname laat horen

De wasrol bevat een rauwe, blikkerige weergave van het Wilhelmus. Geluidsbeschrijvingen noemen een hakkelende klank en een opvallend timbraal detail: het eerste couplet klinkt in de opname voornamelijk als tuba-solo. De registratie dateert uit een Parijse Pathé-studio en toont de karakteristieke kwaliteit van vroege wasrolopnamen, waarbij zowel frequentierespons als dynamiek beperkt zijn vergeleken met moderne opnames. Bezoekers kunnen het geluid tijdens de tijdelijke expositie beluisteren. [2][1][3]

uitvoerende en datering

Onderzoek wijst uit dat de uitvoering is verzorgd door de Koninklijke Militaire Kapel onder leiding van Nicolaas Arie Bouwman, opgenomen door Pathé in 1905. Experts op historische geluidsdragers noemen de rol mogelijk een van de oudste nog bestaande registraties van het Wilhelmus. De datering en de naam van de dirigent zijn bevestigd in meerdere regionale berichten en in het persbericht van het museum. De status ‘oudste opname’ wordt door kenners voorzichtig geformuleerd. [1][2][4][3]

behoud en presentatie

Conservatoren en museumvrijwilligers draaien de wasrol niet meer om verdere slijtage te voorkomen. Het museum maakte een digitale opname en video van de weergave zodat het origineel niet meer wordt belast. Het museum programmeert een tijdelijke tentoonstelling over Pathé en het Wilhelmus van 25 april tot en met 31 mei 2026, waarin de digitaal vastgelegde klank voor bezoekers te horen is. Voorzichtigheid bij fysieke afspelpraktijken van wasrollen is standaard beleid in erfgoedinstellingen. [1][4][5][2]

historische betekenis

De vondst biedt nieuw materiaal over hoe het Wilhelmus rond 1900 in officiёle settings klonk, in een tijd dat het lied nog niet de officiële status van volkslied had (officiёle erkenning volgde later). De opname documenteert zowel repertoirekeuze als opnamepraktijk van vroeg-twintigste-eeuwse militaire ensembles. Museumdirecteuren, verzamelaars en geluidsexperts benadrukken de culturele waarde van de rol en wijzen op veel ongedocumenteerde wasrollen die nog onderzoek vereisen. [2][1][3][alert! ‘exacte vergelijking met andere vondsten blijft onzeker omdat veel vroegere wasrollen verloren gingen’]

Bronnen

Wilhelmus Nieuwleusen