een dorp, een spion, en een atoombom
Almelo, maandag, 27 april 2026.
Almelo lijkt een gewoon Oost-Nederlands dorp. Maar hier startte een spionagezaak met wereldgevolgen. In de jaren 70 werkte Abdul Khan bij Urenco. Hij stal precisietechnologie voor uraniumverrijking. Die kennis bereikte uiteindelijk Iran. Nu, vijftig jaar later, zit Washington vast in onderhandelingen over 440 kilo hoogverrijkt uranium. Het komt mogelijk uit machines gebouwd met gestolen plannen uit Almelo. Een klokkenluider probeerde destijds te waarschuwen. Zijn melding werd genegeerd. Vandaag noemen experts het een keerpunt in de nucleaire geschiedenis. De schaduw van Almelo valt op Islamabad, waar VS en Iran praten over oorlog of vrede. De technologie was Nederlandse. De consequenties zijn globaal.
een dorp, een spion, en een atoombom
Almelo lijkt een gewoon Oost-Nederlands dorp. Maar hier startte een spionagezaak met wereldgevolgen. In de jaren 70 werkte Abdul Khan bij Urenco. Hij stal precisietechnologie voor uraniumverrijking. Die kennis bereikte uiteindelijk Iran. Nu, vijftig jaar later, zit Washington vast in onderhandelingen over 440 kilo hoogverrijkt uranium. Het komt mogelijk uit machines gebouwd met gestolen plannen uit Almelo. Een klokkenluider probeerde destijds te waarschuwen. Zijn melding werd genegeerd. Vandaag noemen experts het een keerpunt in de nucleaire geschiedenis. De schaduw van Almelo valt op Islamabad, waar VS en Iran praten over oorlog of vrede. De technologie was Nederlandse. De consequenties zijn globaal [1][2].
de waarschuwing die niemand hoorde
Technisch fotograaf Frits Veerman ontdekte verdachte activiteiten rond Abdul Khan in de jaren 70. Hij zag blauwdrukken van complete centrifuge-installaties bij Khans woning. Zijn vader bracht deze informatie naar Veerman, die direct alarm sloeg. Veerman meldde zijn bevindingen bij Urenco en de veiligheidsdiensten. Zijn signalen werden systematisch genegeerd. Pas later bleek dat Khan geheime documenten had gekopieerd en meegenomen. In 2021 bevestigde een officieel onderzoek dat Veerman terecht had gehandeld. Toch moest hij zijn baan opgeven zonder dat zijn waarschuwing serieus werd genomen [1][2].
van almelo naar islamabad
De gestolen centrifuge-technologie uit Almelo bereikte niet alleen Pakistan, maar ook Iran en Noord-Korea. Abdul Khan gaf in 2004 toe dat hij nucleaire knowhow had verkocht aan drie landen. Iran gebruikte deze kennis om zijn eigen verrijkingsinstallaties te bouwen. Momenteel bezit Iran volgens VS-inschattingen ongeveer 440 kilo hoogverrijkt uranium. Dit materiaal kan worden gebruikt voor kernwapens. De huidige onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran vinden plaats in Islamabad. Daar proberen diplomaten een escalerende nucleaire crisis te voorkomen [1][2].
erectie van een wall of fame
In Almelo is een eregalerij opgericht ter nagedachtenis aan invloedrijke lokale figuren. Initiator Jos Finkers besloot Abdul Khan op te nemen in deze galerij. Volgens Finkers is Khan een “bekende Almeloër” die een belangrijke rol speelde in de stadsgeschiedenis. “Natuurlijk hoort Kahn erbij”, zei Finkers in een interview. De foto van Khan hangt nu tussen andere lokale persoonlijkheden. Deze keuze wekt controverse, omdat Khan verantwoordelijk is voor massale proliferatie van nucleaire technologie. Sommigen zien het als glorificatie van een atoomspion [2].
het geweten van een woordvoerder
Judith Slijkhuis, woordvoerder van Urenco, benadrukt dat de gebeurtenissen uit de jaren 70 deel uitmaken van de geschiedenis van het bedrijf. Ze erkent dat wat er gebeurd is, niet meer terug te draaien valt. “Khan is onderdeel van onze geschiedenis. En dat blijft zo”, aldus Slijkhuis. Tegenwoordig hanteert Urenco extreme veiligheidsprotocollen om nieuwe gevallen van spionage te voorkomen. De lessen uit het verleden zijn ingebouwd in de huidige operationele procedures. Toch blijft de morele last van de gebeurtenissen zwaar wegen [1].
een explosieve erfenis
Paul Veerman, zoon van klokkenluider Frits Veerman, benadrukt de morele verantwoording van Nederland. Hij stelt: “Als Iran een atoombom gooit op Israël, dan staat er ‘Made in Holland’ op de zijkant.” Met nadruk wijst hij op Almelo als de bron van deze technologie. Hoewel de spionage al vijftig jaar geleden plaatsvond, zijn de gevolgen actueel. De 440 kilo hoogverrijkt uranium waarover Iran beschikt, is rechtstreeks gekoppeld aan de gestolen Urenco-plannen. De geschiedenis van Almelo blijft dus doorslaan in de geopolitiek van vandaag [1][2].