flawed algorithm skewed probation advice for years
Den Haag, donderdag, 12 februari 2026.
dutch probation services stopped using the oxrec algorithm immediately after discovering major flaws. the tool, meant to predict recidivism risk, gave incorrect advice in roughly one out of four cases. it consistently underestimated the danger posed by drug users and people with severe mental health issues. the system relied on outdated swedish prison data from the early 2000s. inspectors warn judges may have made unfair rulings based on these errors. the algorithm also raised red flags for discrimination because it used factors like income and neighbourhood. staff reportedly trusted the software more than their own judgement. oversight failed for years despite earlier warnings.
immediate halt to flawed risk assessments
De Nederlandse reclassering heeft met ingang van 12 februari 2026 het gebruik van het algoritme OxRec stilgelegd [1]. Deze tool werd sinds 2018 gebruikt om de kans op recidive te berekenen en juridisch advies te geven aan rechters en het Openbaar Ministerie [2]. Uit onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid blijkt dat OxRec in ongeveer een kwart van de gevallen foute risicoschattingen gaf [3]. Vooral bij veroordeelden en drugsgebruikers werd het risico systematisch onderschat [4].
deep-rooted technical and ethical flaws
Het algoritme baseerde zich op verouderde gegevens uit Zweedse gevangenispopulaties uit 2005, die niet representatief zijn voor de huidige Nederlandse doelgroep [5]. Bij implementatie in 2018 werden formules voor gedetineerden en verdachten per ongeluk verwisseld, wat leidde tot structurele fouten [6]. Daarnaast werden cruciale variabelen zoals ernstige psychische aandoeningen buiten beschouwing gelaten, terwijl wetenschappelijk bewijs laat zien dat dit sterke voorspellers zijn van recidive [7]. Het model werd daardoor inherent minder accuraat.
discrimination risks and legal violations
OxRec hield rekening met factoren als inkomen en woonplaats, wat strijdig is met eerder advies van het College van de Rechten van de Mens [8]. Dat college verklaarde jaren geleden dat dergelijke kenmerken discriminerend kunnen werken, vooral bij mensen met een migratieachtergrond, en daarom verboden zijn tenzij goed gemotiveerd [9]. Desondanks bleven deze variabelen in het algoritme opgenomen, zonder adequate antidiscriminatiemaatregelen of privacytoetsen [10]. Dit creëerde een structureel risico op ongelijke behandeling binnen het strafrechtelijk advies.
overreliance and institutional failure
Medewerkers van de reclassering vertrouwden te veel op OxRec en lieten hun professionele oordeel achterwege [11]. Intern werd hen zelfs verteld dat hun eigen inschatting “niet beter is dan het opgooien van een muntje” [12]. Dit gebrek aan kritisch denken werd vergroot door onvoldoende expertise rond algoritmes binnen de organisatie [13]. Jarenlang werden waarschuwingen genegeerd, inclusief een signaal uit 2020 van hoogleraar Gijs van Dijk over discriminatiegevaar [14]. Geen enkele mensrechtentoets of privacyimpactanalyse werd uitgevoerd.
scale of use and potential consequences
Het algoritme werd jaarlijks ruim 44.000 keer ingezet door drie reclasseringsorganisaties [15]. Dit omvat Reclassering Nederland, Stichting Verslavingsreclassering GGZ en Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering [16]. De foutieve adviezen kunnen hebben geleid tot te milde sancties of onvoldoende begeleiding, met veiligheidsrisico’s tot gevolg [17]. Omgekeerd bestaat ook het risico dat sommigen ten onrechte strengere voorwaarden kregen [18]. De impact op individuele rechtspraak is derhalve substantieel en breed.
path forward and regulatory demands
De Inspectie Justitie en Veiligheid eist dat de reclassering zo snel mogelijk corrigeert of permanent stopt met dergelijke algoritmes [19]. Tevens moet een robuuste structuur komen voor ontwikkeling, controle en ethische evaluatie van algoritmisch gebruik [20]. Elke zes maanden dient verslag uitgebracht te worden over de voortgang [21]. Alternatieve risico-inschattingmethoden moeten dringend worden ontwikkeld, aangezien OxRec nu is gepauzeerd zonder directe vervanger [22]. Transparentie en onafhankelijke audit zijn essentiële vereisten.